TürkçeSözcüklerin Ses Özellikleri. * Türkçe sözcükler büyük ünlü (kalınlık-incelik) uyumuna uyar. Türkçede sözcüğün ilk hecesinde kalın ünlü (a, ı, o, u) varsa, sonraki hecelerde de kalın ünlü (a, ı, o, u) bulunur; ince ünlü (e, i, ö, ü) varsa, sonraki hecelerde de ince ünlü (e, i, ö, ü) bulunur. Buna BüyükÜnlü Uyumu 5. Sınıf - Test. 1) Ayakkabı a) uyar b) uymaz 2) "Otobüs yolculuğu çok uzun sürdü." cümlesinde büyük ünlü uyumuna uymayan kelime hangisidir? a) otobüs b) yolculuğu c) çok d) uzun e) sürdü 3) Aşağıdaki kelimelerden hangisi büyük ünlü uyumuna uyar? BüyükÜnlü Uyumu: Türkçe bir sözcüğün ilk hecesindeki sesli ince ise ondan sonra gelen hecelerin ünlüleri de ince; kalın ise kalın olur. S Aşağıdaki tabloda sözcükler verilmiştir. Büyük ünlü uyumuna uyup uymadıklarını karşılarına çarpı (X) işareti koyunuz. Sözcük Büyük Ün. Uyumuna uyar Büyük Ün. Uyumuna DOpXI. Türkçe bir sözcük düz ünlülerden biri ile başlamışsa a, e, ı, i , bu ünlülerden sonra gelen ünlüler de düz olmalıdır. Örneğin; “salınmak” sözcüğündeki bütün ünlü harfler düzdür. Düz ünlülerden a, e, ı, i sonra yine de ünlüler geldiğinden bu sözcük, küçük ünlü uyumuna uymaktadır. Türkçe bir sözcük yuvarlak ünlülerdeno, ö, u, ü biri ile başlamışsa, bu yuvarlak ünlülerden sonra ya dar-yuvarlak u, ü ya da düz-geniş ünlüler a, e gelmelidir. Örneğin; “oyulmak” sözcüğünü ele alalım. Bu sözcük yuvarlak ünlü ile başlamış, yuvarlak ünlüden sonra da dar ünlü gelmiştir. Dolayısı ile sözcük küçük ünlü uyumuna uyar. “Balkon” sözcüğü ise düz ünlüden sonra yuvarlak ünlü geldiğinden küçük ünlü uyumuna uymaz. Not Küçük ünlü uyumuna uyan bir kelime büyük ünlü uyumuna da uymalıdır. Not “-yor” eki, hiçbir zaman küçük ünlü uyumuna uymaz. “Çalışıyor, gülüyor, ağlıyor” gibi kelimeler ilk hecesinin dışında “o” sesi bulunduğundan küçük ünlü uyumuna uymaz. Ayrıca şuna da dikkat etmek gerekir Küçük ünlü aranırken kelimenin büyük ünlü uyumuna bakılmalıdır. Küçük Ünlü Uyumuna Aykırı Durumlar “a” dan sonra “u” gelirse sözcük küçük ünlü uyumuna uymaz bu durum “Tavuk” olarak kodlanabilir. İlk heceden sonra “o, ö” ünlüleri varsa sözcük küçük ünlü uyumuna uymaz. bu durum “Horoz” olarak kodlanabilir.“u, ü” den sonra “ı, i“ gelirse sözcük küçük ünlü uyumuna uymaz. bu durum “Süpriz” olarak kodlanabilir. Bülten Bunun gibi daha fazla şey ister misiniz? En yeni testleri, denemeleri ve ders notlarını doğrudan gelen kutunuza alın Answer 1 tek heceli olduğu için aranmaz. Türkçe2 yıl önce1 Cevap321 KezBüyükşehir kelimesi ünlü uyumuna uyar mı? Bu soruya 1 cevap yazıldı. Cevap İçin Alta Doğru İlerleyin. İşte Cevaplar emrah072021-01-27 000824Cevap Büyükşehir birleşik sözcüktür. Birleşik kelimelerde ünlü uyumu tek tek bakarsak,büyük ve şehir kelimeleri ünlü uyumuna uyar. Bu cevaba 0 yorum yazıldı. Soru Ara? den fazla soru içinde arama YazBilgilendirme 2022 yılı YKS, AÖF, AUZEF, ATA-AÖF, AÖL, LGS, AÖO, AÖIHL-MAÖL, YDS, TUS, MSÜ, ALES, KPSS, İSG, YKS, DGS, EUS, TYT, AYT, ADES, ADB, Amatör Denizcilik Eğitimi Sınav takvimleri belli Büyük Ünlü UyumuBüyük Ünlü Uyumu Dilimizdeki bir sözcüğün ilk hecesinde “a, ı, o, u” kalın sesli harflerinden biri varsa sonraki hecelerdeki sesli harfler de kalın olmak zorundadır; sözcüğün ilk hecesinde “e, i, ö, ü” ince sesli harflerinden biri varsa bundan sonra gelen sesli harfler de ince olmak zorundadır. Kalınlık-incelik uyumu olarak da bilinen bu kurala “büyük ünlü uyumu” diyoruz. Bir sözcüğün büyük ünlü uyumuna uyup uymadığını görebilmeniz için kalın ve ince sesli harfleri tanımamız gerekmektedir. Daha sonra rahatlıkla çözümleme sesli harfler a, ı , o, uİnce sesli harfler e, i, ö, üKaranlık= Ka – ran – lık k→k→k = Büyük Ünlü Uyumuna UyarÜşengeçlik= Ü – şen – geç – lik i→i → i → i = Büyük Ünlü Uyumuna UyarBÜYÜK ÜNLÜ UYUMUNA UYAN SÖZCÜKLERE ÖRNEKLERKalın seslileri kalınlar takip ederÇomak, yufka, kapıcı, ağaç, kutu, karanlık, çalışma, anlayış, yakışıklı, boğaz, araba, yuvarlak, ormanlık, susuz, kırlangıç, adım, oturmak, susadım, bağlama, anahtar, baba, bacanak, hala, dayı, bağımlı, bağışlama, baklava, bıçak, nokta, ocak, oduncu, ovalamak, dağınık, olumlu, kurnazlık…İnce seslileri inceler takip ederGözlükçü, bekleyiş, birikim, eskici, çiçekçi, sinirsel, türetmek, tütün, şömine, belirteç, yüzeysel, kibirli, seyirci, gözcülük, gözetleme, kömürlük, incelemek, ergenlik, derin, verimli, işlem, peynir, gelincik, yüzük, gençlik,, birliktelik, sindirim, gergin, heybetli, süresiz…BÜYÜK ÜNLÜ UYUMUNA UYMAYAN SÖZCÜKLERTürkçede başka dillerden alınmış alıntı kelimeler vardır. Bu kelimelerde büyük ünlü uyumu kuralı Gramer, orkestra, nişasta, tiyatro, psikoloji, stüdyo, trafik, protein, istasyon, istatistik, diyalog, nakil, otomobil, pehlivan, ziyafet… Bitişik yazılan birleşik kelimelerde büyük ünlü uyumu Pazartesi, hanımeli, keçiboynuzu, balıkgözü, bilinçaltı, yüzbaşı, yavruağzı, Samanyolu, tavukgöğsü, çekyat, bilgisayar…Türkçe olduğu halde büyük ünlü uyumuna uymayan kelimeler de bulunmaktadır. Ayrıca zaman içinde değişikliğe uğramış bazı sözcükler de büyük ünlü uyumuna Anne ana, dahi dahı, elma alma, hangi hangı, kangı, kardeş karındaş Türkçedeki bazı ekler eklendikleri bazı sözcüklerin büyük ünlü kuralına uymamasına sebep olur. Bu ekler, -leyin -gil, -mtırak, -ken, -daş -taş, -ki -yor, Sabahleyin, akşamleyin UymazGeceleyin UyarDayımgil, halamgil UymazTeyzemgil UyarYeşilimtrak, eşkimtrak UymazMorumtrak UyarBakarken, çıkarken UymazGiderken UyarMeslektaş, dindaş UymazArkadaş UyarYarınki, onunki UymazSeninki UyarSeviyorum, gidiyoruz UymazKüçük Ünlü Uyumu Düzlük-yuvarlaklık uyumu olarak da bilinen küçük ünlü uyumu kuralını rahatlıkla öğrenebilmeniz için düz-yuvarlak ve dar-geniş sesli harfleri tanımanız Ünlü UyumuDudakların durumuna göreDüz Sesliler a, e, ı, i sesli harflerin sırasıyla ilk dörtlüsü olarak düşünebilirizYuvarlak Sesliler o, ö, u, ü sesli harflerin sırasıyla son dörtlüsü olarak düşünebilirizAğzın açıklığına göreDar Sesli Harfler ı, i, u, üGeniş Sesli Harfler a, e, o, öÖNEMLİ NOT Küçük ünlü uyumunda her bir sesli harf kendinden önceki sesli harften sorumludur. Büyük ünlü uyumundaki gibi ilk hecedeki sesli harfe bakılarak diğer sesli harfler bu ilk heceye göre değerlendirilmez. Bunu bir trene benzetebilirsiniz. Büyük ünlü uyumunda treni çeken ilk vagondan sorulurken; küçük ünlü uyumunda her bir vagondan ayrı ayrı sorularak uyum Bir sözcükte düz ünlü harflerden a, e, ı, i sonra yine düz ünlü harflera, e, ı, i gelebilir. Yani düz ünlülerden sonra yuvarlak ünlüler o, ö, u, ü gelemez. Gelirse bu sözcük küçük ünlü uyumuna = a düz → ı düz → a düz Küçük ünlü uyumuna uyarSeyirci = e düz → i düz → i düz Küçük ünlü uyumuna uyarSıcaklıklar = ı düz → a düz → ı düz → a düz Küçük ünlü uyumuna uyarBilezik = i düz → e düz → i düz Küçük ünlü uyumuna uyarSenaryo = e düz → a düz → o yuvarlak Küçük ünlü uyumuna uymazB Bir sözcükte yuvarlak ünlü harflerden o, ö, u, ü sonra düz/geniş a, e ve dar/yuvarlak u, ü sesli harfler gelebilir. Yani yuvarlak sesli harflerden sonra o, ö, ı, i = O yuvarlak → u dar/yuvarlak → a düz/geniş → ı düz Küçük ünlü uyumuna uyarÖğrenci = Ö yuvarlak → e düz/geniş → i düz Küçük ünlü uyumuna uyarUlaşım = U yuvarlak → a düz/geniş → ı düz Küçük ünlü uyumuna uyarÜrünler = Ü yuvarlak → ü dar/yuvarlak → e düz Küçük ünlü uyumuna uyarOtobüs = O yuvarlak → o yuvarlak → ü dar/yuvarlak Küçük ünlü uyumuna uymazKÜÇÜK ÜNLÜ UYUMUNA UYMAYAN SÖZCÜKLERBaşka dillerden Türkçeye girmiş alıntı kelimelerde küçük ünlü uyumu Biyografi, stüdyo, kilogram, arkeolog, fotoğraf, katalog, personel, profesör, gramofon, istasyon…Türkçe olduğu halde küçük ünlü uyumuna uymayan kelimeler de Avuç, çamur, kabuk, kavun, kavurmak, kavuşmak, savurmak, yağmur…-ki aitlik eki yalnızca birkaç örnekte küçük ünlü uyumuna uyarÖrnekler Bugünkü, dünkü, öbürkü…Konuyu video ile pekiştirmek isterseniz büyük ünlü uyumu ve küçük ünlü uyumu videolarına erişmek için tıklayınız. A Ruslarla yapılan savaşı Osmanlı Devleti kazandı. B Etrafta kimsecikler gözükmüyordu. C Sanatçı uzun yılların birikimi ile bu unvanı alır. D Bu talihsiz olaydan ucuz kurtulduk diyebilirim. 2. Aşağıdaki cümlelerde yer alan altı çizili kelimelerin hangisinde büyük ünlü uyumu kuralına uymayan bir ek kullanılmıştır ? A Çok çabaladı ve kitabı elinden düşürmedi. B Düşünmeden konuşmak başımızı ağrıtabilir. C Tahminlerinde asla yanılmadığını gösterdi. D Hepimiz senin gelmeni bekliyoruz. 3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kullanılan tüm sözcükler ince ünlülüdür ? A Bana verdiğin sözü unutma ! B Dün bize dayımlar gelmişti. C Senin emeklerini herkes bilecektir. D Eve gelen adam bizi tanıyormuş. 4. Aşağıdaki cümlelerde yer alan altı çizili sözcüklerin hangisinde büyük ünlü uyumu kuralı aranmaz ? A Çanakkale Boğazı'nı düşman geçemedi. B Yıllardır süren kavga bitmeliydi artık. C Onun sesi bizlere yaşama isteği verirdi. D Bu kadar yürekli bir insan görmemiştim. 5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük büyük ünlü uyumu kuralına uymaz ? A Dünya yaşanılacak tek gezegen. B Araba hızla yanımızdan geçti. C Çok duygusal bir konuşmaydı. D Bizi bir türlü anlamak istemiyordu. 6. Çocuk uzun zaman ayrı kaldığı mahallesine kavuşunca sevincinden ne yapacağını şaşırdı. Tek tek evlere girip kardeşim dediği arkadaşlarını görmek için can atıyordu. Annesinin "sonra gidersin!" sesi ile hevesi kursağında kaldı. Yukarıdaki paragrafta büyük ünlü uyumu kuralına uymayan kaç sözcük vardır ? A1 B2 C3 D4 7. Aşağıdaki kelimelerden hangisi aldığı ek sebebiyle büyük ünlü uyumuna uymamaktadır ? A Konservatuvar B Sinemada C Bekliyor D Radyocu 8. Aşağıdaki kelimelerin hangisinde büyük ünlü uyumu kuralı aranmaz ? A Keman B Kadıköy C Kebap D Kiralık 9. Aşağıdaki cümlelerde yer alan altı çizili kelimelerden hangisinin büyük ünlü uyumu kuralına uymama nedeni farklıdır ? A Beklediğim haber bugün geliyor. B Annelik tarifsiz bir duygudur. C Elma çok sağlıklı bir meyvedir. D Bizim en iyi arkadaşımız kardeşimizdir. 10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde tüm sözcükler büyük ünlü uyumu kuralına uymamaktadır ? A Bize ne zaman geleceksiniz ? B Dünya heyecanını özlüyor. C Yaşamak kimi zaman korkuludur. D Güzellikler hiç bitmesin derdi. 11. Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde yer alan kelimelerin tamamı büyük ünlü uyumu kuralına uyar ? A Kelime, insan, hayat, evren B Başarı, kötülük, zaman, kenar C Bulut, alem, oyuncak, masa D Korku, sulak, balık, bilek 12. " Karanlıklar içinden ansızın doğdu ve hayat verdi dünyamıza" Yukarıdaki cümlede aşağıda verilen kelimelerden hangisi büyük ünlü uyumuna uymamaktadır ? A Karanlıklar B Hayat C Doğdu D Dünyamıza 13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük ünlü uyumuna uymayan bir sözcük vardır ? A Otobüs iki saat geç geldi. B Bizim takım yine kazandı. C Üzerindeki elbise çok güzeldi. D Ayna karşısında çok zaman geçirir. 14. Hangi seçenekte büyük ünlü uyumunu bozan ekler bir arada verilmiştir ? A -de, -ken, -ki, -e, -gil, -imtırak, -ınca B -yor, -ken, -ki, -daş, -gil, ,imtırak, -leyin C -da, -yor, -ken, -dır, -gı, -leyin D -tu, -dır, -yor, -ken, -ki, -daş 15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük büyük ünlü uyumu kuralına uymamaktadır ? A İşin bitince yanıma gel. B Geceleri içimi bir sıkıntı sarar. C Yaz ayını dört gözle bekliyoruz. D Yine istediğimi almamışsın. 16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük kalınlık-incelik uyumuna uymamaktadır ? A Hayat sürprizlerle dolu bir yığın günden ibaret. B Güneş dünyadaki herkesin üzerine doğuyor. C Akvaryumdaki bir balık kadar özgür olmak isterdim D Gece hüzünlenmek için var sanki. 17. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisinde büyük ünlü uyumu kuralı aranmaz ? A Tren ağır ağır yokuşu çıkıyordu. B Babasının sözleri yüreğine oturmuştu. C Konuyu anlamak için tekrar etti. D Ülkemizin en sıcak yerleri Akdeniz'dedir. 18. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisinde büyük ünlü uyumu kuralı aranmaz ? A Sabrımı zorlamaya devam ediyor. B Onun tek eğlencesi kitap okumaktı. C Karanlık, köyün üzerine çökmeyi başladı. D Burası her zaman sıcak olur. Büyük Ünlü Uyumu Test -2 Soruların Videolu Çözümü İçin Tıklayın ... Doğru sayılarınızı yorum kısmına yazarak testi çözen diğer kişilerle paylaşabilirsiniz Küçük Ünlü Uyumu Kuralı İle İlgili Test Büyük Ünlü Uyumu İle İlgili Çalışma Kağıdı Cevap Anahtarı 1 B 2 D 3 C 4 A 5 D 6 C 7 C 8 B 9 A 10 B 11 D 12 D 13 A 14 B 15 C 16 A 17 D 18 B 19 20

kitap büyük ünlü uyumuna uyar mı